Archive for the ‘Lý luận phê bình’ Category

Tiểu Thuyết Bi hài Cò Hồn Xã Nghĩa &Dư Luận – Bài 3: Một Tiểu Thuyết Đồ Sộ

Tháng Năm 3, 2018

Mặc Lâm ( Đài Á châu Tự do – RFA)

Cuốn tiểu thuyết “Cò hồn Xã nghĩa” của nhà báo, nhà văn Phạm Thành vừa mới được nhà văn tự in và chuyền tay tại Việt Nam trong tình trạng nền văn học tiếp tục bị kiểm duyệt đang là đề tài trong các bàn tiệc văn chương trong nước.

Văn học phản kháng

Cũng là chủ nhân trang blog Bà Đầm Xòe, nhà báo Phạm Thành không lạ gì với người đọc yêu văn học phản kháng. Ông đã từng nổi tiếng qua tác phẩm Hậu Chí Phèo được in vào năm 1991 và báo chí cho là bán chạy nhất Việt Nam lúc ấy. Không vì thế mà ông dễ dàng hơn trong việc xuất bản, trái lại nhà báo Phạm Thành gặp khó khăn dồn dập sau khi viết bài chống Trung Quốc vào năm 2007, mất chức Thư ký tòa soạn báo Tiếng nói Việt Nam.

Tiểu thuyết mới nhất của ông ngay cái tựạ cũng làm nhiều người lạ lẫm. Có một điều gì đó vướng mắc trong cấu trúc ngôn ngữ nhưng nếu được nhà văn giải thích có lẽ người chưa đọc tác phẩm này sẽ thích thú hơn. Nhà văn cho biết về cái tựa có tên “Cò hồn xã nghĩa” như sau:

Nhà văn Phạm Thành: “Cò hồn Xã nghĩa, thì Xã nghĩa đương nhiên là Xã hội Chủ nghĩa rồi. Còn “cò hồn” thì ám chỉ con cò hồn. Con cò này,người ta dùng nó làm cò mồi để bẫy những con cò sống khác. Con cò mồi này đã bị người thợ săn cò chọc mù mắt. Nó được cắm ở các ruộng lúa, ruộng ngô, mục đích làm cò mồi để nhử các con cò sống khác bay đến đây sà xuống kiếm ăn và sụp bẫy.

Con cò thứ hai nữa là con cò do con người làm ra. Nó rất cao to, được chế tác bằng tre nứa, rơm rạ, rồi hóa trang giống con cò và cũng đemcắm trên các thửa ruộng, cũng là hình thức nhử những con cò khác từ xa, trên cao bay quahay đang đậu ở các dặng tre làng nhìn thấy thì bay ra hay sà xuống và sụp bẫy. Đấy là ý nghĩa thứ hai của chữ “cò hồn”.

(more…)

Những mảnh Rồng – Cuốn tiểu thuyết đi tìm và ghép lại linh hồn Việt của Hoàng Minh Tường

Tháng Tư 11, 2018

Đỗ Trường

Có thể nói, những năm gần đây Hoàng Minh Tường là một hiện tượng lạ của Văn học Việt. Không chỉ góp phần làm sống lại dòng Văn học hiện thực phê phán, mà ngòi bút của ông còn chọc thẳng vào những điều cấm kỵ, nhảy cảm nhất của những kẻ cuồng cộng cùng những người chống cộng cực đoan. Những Mảnh Rồng được viết gần đây nhất là cuốn tiểu thuyết điển hình như vậy của Hoàng Minh Tường. Theo cách nói của giới chè chén vỉa hè, thì Hoàng Minh Tường to gan, lớn mật, dám cả gan bóp một phát cả hai dái ngựa, để lãnh trọn hai chân ngựa đá. Do vậy, để cho ra lò được cuốn tiểu thuyết này, chỉ riêng tài năng, sự can trường của Hoàng Minh Tường thì quả thực chưa đủ, mà còn cần sự can đảm của bà đỡ. Vâng! Con đường buộc phải đi giữa hai làn đạn ấy, không phải nhà xuất bản nào cũng đủ dũng khí để đi đến tận cùng với Hoàng Minh Tường.

(more…)

Tô Thùy Yên: Tiếng thơ lầm than hào kiệt từ một thời khủng khiếp, một vận phân ly

Tháng Hai 13, 2018

Nhà văn Đỗ Trường.

Hiệp định Genève cắt đôi hình đất nước, kéo theo một cuộc di dân từ Bắc vào Nam, với qui mô chưa từng có, kể từ ngày lập quốc. Những người di dân ấy, đã mang theo ngôn ngữ, văn hóa đặc trưng vùng, miền về nơi định cư mới. Và trong dòng người đó, có rất nhiều văn nhân, nghệ sĩ tài năng. Có thể nói, cái ngôn ngữ, văn hóa này, ảnh hưởng ít, nhiều đến tâm hồn những văn nghệ sĩ phương Nam. Tô Thùy Yên là một trong những nhà thơ chịu ảnh như vậy, và ngay từ buổi đầu đến với thi ca. Nhất là từ khi ông tham gia sáng lập tạp chí Sáng Tạo ở Sài Gòn cùng với những thi sĩ, văn nhân đất Bắc như: Mai Thảo, Doãn Quốc Sỹ, Thanh Tâm Tuyền, Trần Thanh Hiệp, Nguyễn Sĩ Tế, Thái Tuấn, Ngọc Dũng, Duy Thanh…

(more…)

Nguyễn Nho Sa Mạc – Một ngôi sao xẹt qua bầu trời thi ca (Viết nhân ngày mất thứ 54 của nhà thơ)

Tháng Mười Hai 20, 2017

Đỗ Trường.
Có thể nói, chưa khi nào dòng sông Thu (Bồn) đã vật mình sinh cho xứ Quảng nhiều thi nhân, văn sĩ như những thập niên đầu của thế kỷ hai mươi. Nhưng khi nhà thơ trẻ Phạm Hầu đột ngột rời bỏ cõi tạm, với thời gian hai mươi năm dài đằng đẵng ấy, tưởng chừng nỗi đau đã được khép lại. Thế rồi, ngôi sao Mai Nguyễn Nho Sa Mạc chợt vụt tắt, thì dòng sông Thu như một dải khăn trắng vấn lên vòm trời thi ca xứ Quảng.

Tuy không bộc lộ cái thiên tài như Điêu Tàn của chàng thiếu niên Chế Lan Viên, hay hồn nhiên, trong trẻo như Nghẹn Ngào ở tuổi mười bảy của Tế Hanh, nhưng cùng với thi tập Vàng Lạnh, người học trò trung học Nguyễn Nho Sa Mạc đã gây sửng sốt cho người đọc. Bởi, hai mươi năm ngắn ngủi của cuộc đời, và chỉ vỏn vẹn hai mươi bốn bài thơ, nhưng Nguyễn Nho Sa Mạc để lại dấu ấn thật rõ ràng. Thơ Nguyễn Nho Sa Mạc già dặn, có thể nói, chín sớm, vượt rất xa cái tuổi học trò của mình. Tình yêu và khát vọng, gắn liền với nỗi đau của đất nước, thân phận con người là tư tưởng, bộc lộ rõ nét trong thơ ông. Có thể nói, Nguyễn Nho Sa Mạc là hiện tượng đặc biệt trong văn học sử Việt Nam.

(more…)

Hội nhà văn Hữu Thỉnh với sứ mệnh đại đoàn kết dân tộc

Tháng Mười Một 26, 2017

Đỗ Trường

Nhà văn Võ Công Liêm phát biểu trong gần 100 nhà văn từ trong và ngoài nước đã tham dự hội nghị “Nhà văn với sứ mệnh đại đoàn kết dân tộc” tại Hà Nội

Tôi thường không quan tâm đến những hoạt động của Hội nhà văn Hữu Thỉnh. Nhưng hôm rồi, trên FB của nhà nghiên cứu Lại Nguyên Ân có nối một bài báo từ trang vanvn.net. Nội dung với những mỹ từ: Nhà văn với sứ mệnh đại đoàn kết dân tộc. Chi tiết này, làm tôi tò mò đọc và tìm hiểu. Theo nội dung cũng như cái khẩu hiệu, cuộc gặp mặt này, qui tụ những nhà văn ở trong và ngoài nước. Điều tất nhiên, quan trọng nhất phải là những nhà văn bất đồng chính kiến (hoặc nói theo giới chè chén vỉa hè, có những mối thâm thù) tìm ra giải pháp đồng thuận, đoàn kết cùng phát triển.

Tuy nhiên, đọc qua, ta có thể thấy Hội nhà văn của bác Thỉnh mời về những người hoàn toàn đội lốt nhà văn, đỏ vàng rực từ Đức như: Trương Anh Tú, chạy sang Mỹ, như: Nguyễn Bá Chung, rồi đến Canada như: Võ Công Liêm…

(more…)

“Chính Trị Bình Dân” đáng được dân bình

Tháng Mười 19, 2017

Vũ Thạch

Cầm cuốn “Chính trị bình dân” của tác giả Phạm Đoan Trang trên tay, ấn tượng đầu tiên của người cầm là: “bình dân” gì mà dày đến 500 trang thế này!?

Với nỗi lòng hơi ngao ngán đó, “người cầm”, theo thói quen, phớt lờ những Lời nói đầu, Lời cảm tạ (đầy tính chào hỏi thông lệ) để làm “người đọc thử” chương số 1.

Và cái mỉm cười đầu tiên xuất hiện …

Chỉ với vài dòng ngắn gọn điểm sơ qua các định nghĩa về “chính trị”, tác giả đã có thể giải thích ngay những tranh cãi bất tận về “phải tách bạch xã hội dân sự và chính trị” đến từ đâu.

(more…)

Hết tiền Hội Nhà văn Việt Nam tiếp tục chỉ mặt nhau: Thư ngỏ gứi nhà thơ Trần Đăng Khoa.

Tháng Mười 10, 2017

Hà Nội ngày 10/10/2017

Thưa anh
Đầu tiên phải nói là khi viết lá thư này, tôi đã vô cùng thất vọng về những chuyện không hay xảy ra trong thời gian hơn 1 năm vừa qua đã ảnh hưởng đến quan hệ giữa tôi với anh. Trước kia, dù không phải là bạn bè thân thiết, nhưng anh luôn là người tôi yêu mến, kính trọng. Khi anh về công tác tại Hội Nhà văn Việt Nam, tôi cũng thực sự hy vọng như rất nhiều người khác, rằng anh sẽ đem về một không khí làm việc mới tươi trẻ, hào hứng và đầm ấm. Thế nhưng không ngờ văn chương là một chuyện, còn công việc lại là chuyện khác. Chỉ một cách hành xử rất nhỏ so với vị thế và trách nhiệm của mình ở nơi này, anh đã không còn được như những gì tôi vẫn nghĩ về anh. 

(more…)

Chuyện vui văn nghệ: Hết tiền Hội Nhà văn Việt Nam đến hồi chỉ mặt nhau.

Tháng Mười 10, 2017

Fb của nhà văn Lương Ngọc An đăng ngày 8/10/201, than thở:

“Đến hôm nay, khi lòng tin không còn, tôi nhận ra cách hành xử của lãnh đạo cơ quan HNV lâu nay còn có gì đó như một sự tàn nhẫn. 4 tháng nay anh em trong báo Văn nghệ không có lương, 2 tháng nay không có nhuận bút trả cho cộng tác viên, chúng tôi có lúc phải bỏ cả tiền túi ra để làm việc công mà chẳng hề kêu ca, bởi biết đó có phần là do sự kém cỏi của mình. Song các anh ấy coi việc để tan nát một tờ báo, làm đổ vỡ lòng tin và sự tôn trọng của bao người như thế giống như việc ở tận đâu đâu thì không ổn chút nào, vì rõ ràng trong đó có những nguyên nhân thuộc về trách nhiệm của Hội…

(more…)

Lữ Quỳnh, cái cán cân của văn học miền Nam.

Tháng Chín 6, 2017

Đỗ Trường

Sau 1954, Việt Nam bị cắt làm đôi, với hai thể chế chính trị hoàn toàn trái ngược nhau. Cũng như kinh tế, và xã hội, mỗi miền đều có nền văn học riêng của mình. Nếu văn chương miền Nam như bản nối dài của dòng văn học hiện thực lãng mạn, thì miền Bắc mở ra thời kỳ văn học tuyên tuyền, minh họa đường lối lãnh đạo của Đảng CS. Ngoài ra, do điều kiện địa lý tự nhiên cũng như lịch sử để lại, chúng ta có những đặc tính văn hóa của mỗi vùng, miền khác nhau. Từ đó đã sản sinh ra những nhà văn, nhà thơ với ngôn ngữ, văn phong, bút pháp nghệ thuật mang dấu ấn đặc trưng của từng vùng, miền ấy. Do vậy, khi đọc một cuốn sách, nếu tinh ý một chút, ta có thể nhận ra, quê quán, nơi sinh trưởng của tác giả.

Vài tuần trước, có một nhà văn tặng tôi cuốn Những Cơn Mưa Mùa Đông, viết trước 1975 của Lữ Quỳnh. Tuy đã nghe tên tuổi từ lâu, nhưng quả thực đây là lần đầu tiên, tôi được đọc nhà văn này. Văn ông không có cái sắc, cái chua cay của đất Bắc, không có cái bộc trực, ngộ nghĩnh như đất phương Nam, mà nó thâm trầm, lắng đọng, thoảng như có Nhã Ca, Phạm Ngọc Lư, Nguyễn Thị Hoàng…ở trong đó. Và cái chất miền Trung xứ Huế ấy, đọc vào là ngấm, say như men rượu, buộc ta phải kiếm tìm, nghiền ngẫm.

(more…)

BỎ ĐẢNG VÌ E TỘI “CÕNG RẮN”!

Tháng Bảy 29, 2017

Hà Sĩ Phu

Một cụ già 92 tuổi từ Hà Nội vào Đà Lạt du lịch, tìm đến thăm tôi. Ông cụ 92 tuổi này là đảng viên (có lẽ cũng từ tiền khởi nghĩa) nói đã tự ý bỏ đảng (không tuyên bố) từ lâu, từ lúc ông cụ giật mình nhận ra mình đang ở trong đảng của một “thần tượng” cứu nước mà vô tình hóa ra… Cõng rắn cắn gà nhà”, hoặc ít ra cũng là “rước rắn vào nhà”, thì không có lý do gì một người VN yêu nước biết trọng danh dự lại còn ở trong đảng của ông ấy nữa! (Chứng tỏ từ lâu đã có những đảng viên nhận thức được như vậy). Lời tâm sự mộc mạc của ông cụ tuy không phải điều phát hiện gì mới mẻ, vì nhiều người đã biết, nhưng gợi cho tôi nhiều suy nghĩ. Tôi thường được nghe một số đảng viên bỏ đảng vì thấy đảng bây giờ thoái hóa không còn trung thành với HCM, chứ bỏ đảng vì nghi ngờ tác dụng cứu nước của chính ngọn cờ HCM thì quả thực còn hiếm.

(more…)

Văn Biển, người viết văn thầm lặng.

Tháng Sáu 28, 2017

Đỗ Trường.

Nhà văn Văn Biển.

Nhắc đến cái tên (dân dã) Văn Biển, có lẽ nhiều người, kể cả trong giới nghiên cứu phê bình không nhớ đến ông. Dù ông là một nhà văn viết nhiều thể loại, từ truyện ngắn, tiểu thuyết, thơ, cho đến kịch bản phim.

Thật vậy, nhiều người đọc nhớ vanh vách tên nhân vật, với những tác phẩm của ông, ấy vậy mà cái tên tác giả Văn Biển cứ lẫn chìm đâu mất.

Với tôi, đây là câu hỏi, và những vấn đề đặt ra cho bài viết này. Nhưng có một nhà văn quen thân với Văn Biển bảo: Có lẽ, trước nhất nó thuộc về chính bản thân Văn Biển. Bởi, phải chăng ông luôn trốn chạy nơi thị phi ồn ào, tìm về nẻo trầm khuất? Để rồi, nhân cách, tư tưởng, con người Văn Biển chỉ có thể hình tượng ra từ những nhân vật của ông. (Mà thật ra tác giả nào chẳng gửi nhân cách, tư tưởng vào nhân vật của mình).

(more…)

Ba truyện ngắn hay về đề tài chiến tranh Nam – Bắc ( 1955- 1975).

Tháng Sáu 14, 2017

Bà Đầm Xòe Phạm Thành.

Nhà văn Mai Tú Ân.

Lang thang trên mạng, tình cờ đọc được truyện ngắn “Viên đạn cuối cùng” của nhà văn Mai Tú Ân. Đọc xong  trong lòng chợt rung lên cảm xúc về thân phận con người trong cuộc chém giết anh em Nam – Bắc tương tàn.

Tôi chưa đọc nhiều tác phẩm văn học của nhà văn này. Qua câu chuyện, tôi dám chắc nhà văn này là một người lính cầm súng và lâm trận mạc thực sự. Nếu không phải như vậy, ta sẽ không lý giải được, tại sao hồn cốt, tư tưởng và cả khát vọng của người lính lại gửi trong “Viên đạn cuối cùng”. Chỉ có người lính lâm trận mạc, chiến đấu thực sự mới cháy bỏng khát khao cuộc chiến cần phải dừng lại, giết người và phá hoại phải dừng lại. Việc cầm súng, tuy là một nghĩa vụ thiêng liêng, nhưng là nghĩa vụ bắt buộc. Chiến tranh luôn không phải là cái đích đến của cuộc sống mà hòa bình mới là cái đích đến của cuộc sống. Mong muốn cuộc chiến đi tới viên đạn cuối cùng mới mang ý nghĩa chân chính của người cầm súng. Điều này đặc biệt đúng trong cuộc chiến Nam –Bắc – Huynh đề tương tàn diễn ra từ năm 1955-1975 trên quê hương Việt Nam ta.

(more…)

Ngẫm mà hổ thẹn với “Chân dung 99 nhà văn đương đại” của Nguyễn Khôi *

Tháng Sáu 5, 2017

Bình luận Văn học của Lê Mai

Chẳng hiểu sao, đột nhiên trên “mạng” @ và trong xã hội hồi này lại ồn ĩ lên chuyện “Chân dung các Nhà văn”…hết Xuân Sách, đến Trần Nhương, Đỗ Hoàng rồi lại Nguyễn Khôi… Lê Mai tôi thấy có cái gì đó bức xúc, không bình thường trong đời sống xã hội, mà cụ thể là trên Văn đàn đương đại của ta  hôm nay. Đó là ngẫu nhiên hay tất nhiên của dòng chảy lịch sử ? Thiển nghĩ, văn chương của cái thời minh họa – trại lính- “tố cáo”, “nâng bi” lừa mị đến trơ trẽn … thứ văn chương đó đã đóng góp được gì cho Nhân dân, cho Tổ Quốc ? có xứng đáng cho người đời khắc họa Chân dung các Nhà văn ? Phải chăng đó là hiện tượng “tự sướng”, đầy ngộ nhận của các Văn nghệ sĩ?

Tuy nhiên,  khi ta đọc Xuân Sách và Nguyễn Khôi (cách nhau 25 năm, mỗi người một vẻ) thì tưởng vậy mà không phải vậy!

Chân dung đầu tiên mà Lê Mai tôi tìm đọc là Hồ Chí Minh- nhà thơ lớn của dân tộc, tác giả của “Ngục trung nhật kí”, người đã sáng tác bài chữ Hán “NGUYÊN TIÊU” hay đến mức được ông Hữu Thỉnh tôn vinh là bài thơ Việt hay nhất thế kỉ và làm tiêu chí tổ chức ngày Thơ Việt Nam…. nhưng ở Xuân Sách thì tìm mãi không thấy chân dung Hồ Chí Minh. Tìm ở Nguyễn Khôi thì… chính danh cũng không thấy, chỉ thấy bóng ông thấp thoáng trong chân dung nhà thơ :

HOÀNG VĂN HOAN

Anh Ba quy : Việt gian

Sang nương vây lão Đặng

Xuống địa phủ viết văn

Gặp cụ Hồ đặng đặng ?

(more…)

Hãy chôn Quốc ca ấy đi thôi.

Tháng Năm 24, 2017

Bà Đầm Xòe Phạm Thành

Vì đấy là quốc ca máu: “Đường ta đi xây xác quân thù”; “cờ in máu”… Cái quốc ca ấy, đến gia đình người sáng tac ra nó cũng không còn muốn thờ tự và bảo vệ nó nữa. Nhà thơ, họa sĩ Văn Thao, con trai nhà thơ Văn Cao, tác giả Quốc ca, vừa mới nói khi Cục Nghẹ Thuật cấp phép lưu hành cho bài hát Tiến Quân ca: Gia đình tôi đã hiến tặng cho nhà nước, chúng tôi không còn trách nhiệm gì nữa – “Tôi chẳng có gì là bất ngờ về việc này. Từ đầu năm tới giờ, Cục đã làm rất nhiều việc khiến người dân bất bình. Gia đình tôi không quan tâm tới việc này nữa, hãy để nhân dân lên tiếng. Tác phẩm của Văn Cao bao nhiêu năm nay người ta vẫn hát, giờ lại đi phổ biến với cấp phép, xong lại còn viết sai tên. Nói chung tôi chán lắm” (Theo VietNamNet).

Trong tiểu thuyết bi hài Cò hồn Xã nghĩa của nhà văn Phạm Thành vừa xuất bản bên Hoa Kỳ cũng viết:

(more…)

Trần Hoài Thư, người ngồi vá lại những linh hồn.

Tháng Năm 24, 2017

Đỗ Trường

Trần Hoài Thư

Cuối tuần, có bác nhà thơ già đến thăm, ghé mắt vào bài đang viết về nhà văn Trần Hoài Thư của tôi, rồi gật gật, lắc lắc, bảo: Cái tựa, Người ngồi vá lại những linh hồn, thấy rờn rợn thế nào ấy. Vâng! Khi chưa đọc, chưa nghiên cứu Trần Hoài Thư, bác có cảm giác vậy thôi. Đọc rồi, bác sẽ thấy, một Trần Hoài Thư không chỉ đang ngồi vá lại linh hồn mình, đồng đội mình, mà còn đang nhặt nhạnh những linh hồn văn hóa Việt rách nát, vương vãi đâu đó, rồi cặm cụi khâu lại nữa kìa.

Nghe tôi trả lời, bác nhà thơ già gật gù, gật gù lẩm bẩm: Được, tôi sẽ tìm đọc, xem có thật vậy không?

Phải nói thẳng, Trần Hoài Thư không phải là một nhà văn, nhà thơ lớn, lừng lững tên tuổi trên văn đàn của Văn học miền Nam trước 1975, cũng như ở hải ngoại hiện nay. Nhưng ông là một trong những nhà văn tôi yêu mến nhất của nền văn học Việt Nam từ trước đến nay. Bởi, ngoài tài năng, thì nhân cách lòng quả cảm, dám hy sinh, đi đến tận cùng của sự đam mê, cũng đầy trách nhiệm với văn hóa, văn chương nước nhà như ông, không phải ai cũng làm được. Và có lẽ, nhiều người đọc, nghiên cứu ông đồng cảm với tôi về điều này (?).

(more…)