Phiếm đàm Bao giờ mới xuất hiện tác phẩm văn học “xứng tầm” ?

Đào Dục Tú

Nhiều thập kỳ vừa qua, có một nỗi niềm băn khoăn trăn trở của cả người viết lẫn người đọc là văn học Việt Nam bao giờ xuất hiện tác phẩm “xứng tầm” thời đại, xứng đáng với dân tộc ?

Đặt câu hỏi bao giờ xuất hiện , cũng có nghĩa “ngầm” đặt vấn đề tiên quyết là làm thế nào để có tác phẩm như thế ? Đã có, thì xuất hiện chỉ còn là vấn đề thời điểm ,thời gian. Lại chợt liên tưởng đến giai đoạn văn học chống Mỹ cứu nước . Cái mà mọi lý thuyết văn học XHCN thường xem trọng là “hiện thực cuộc sống”. Mà hiện thực cuộc sống thời đó thì. . .” vô cùng hoành tráng” cả về chiều kích lịch sử thời đại lẫn chiều sâu nhân bản ,nhân văn : “Nếu lịch sử chọn ta làm điểm tựa” . . .Ta vì ta cũng vì cả . . . loài người. . . Ấy thế nhưng ; có lẽ không chỉ “tự kiểm kê ” gia sản văn học của từng cá nhân mà trông rộng ra, của cả nền văn học; có mấy người cầm bút dám tự mãn, hài lòng. Xin viện dẫn trường hợp. hai nhà văn quân đội tiêu biểu là Nguyễn Minh Châu và Nguyễn Khải Mỗi người một cách nói ,mỗi người một cách diễn dịch ; song đều dẫn tới lời bình ngụ ý : chẳng có tác phẩm nào “sống được” với thời đoạn vài thập kỷ chứ đừng nói gì đến giấc mơ ” sống mãi với thời gian”. ”

Hãy đọc lời ai điếu cho một nền văn học minh họa !” hay ” một thời lãng mạn” thiếu chân đế sự thật, thì cũng chỉ là hai cách nói, hai cách diễn dịch của một nội hàm ,của một nội dung “tác phẩm còn phản ánh phiến diện sự thật”.Mà một nửa bánh mì là bánh mì còn một nửa sự thật thì không là . . . sự thật. Tác phẩm “không là sự thật” cũng thật khó coi là tầm cỡ ,đương nhiên. Kể cũng buồn. Đối với lớp người cầm bút hậu sinh sau chiến tranh, nay đã ở độ tuổi trên dưới “tứ thập bất hoặc” “chín” cả về đời lẫn về nghề thì lời cảnh báo ,lời di huấn của các bậc đàn anh như thế có thể nói là “muộn còn hơn không”. Chứ với người đã kinh qua hai cuộc kháng chiến thần thánh của dân tộc, nói chung”lực bất tòng tâm”, thì chỉ còn một việc duy nhất là đem theo nỗi buồn tiếc nuối văn chương sang. . . thế giới bên kia “một ngày xấu trời” nào đó mà thôi. Còn ai không tiếc nuối, không “phản tỉnh ,phản biện” trước hết với chính mình, thì còn biết nói gì với họ . Với người đời đa lộc đa thọ thành đạt tự mãn , nghề văn cũng mát mái xuôi chèo, xin được kính nhi viễn chi. . .

Những lời “tự vấn nghề nghiệp” văn chương của hai ông họ Nguyễn “trẻ” để tạm phân biệt một cách vui vẻ với cụ “Nguyễn già” khả kính mà phong cách văn chương lẫn phong cách sống đã gần như. . . giai thoại, có quá nhiều giai thoại . . . thật đáng ” để đời” suy ngẫm. Chao ôi, tác phẩm lớn “lộng gió bốn phương” ánh sáng cuối đường đời ,cuối chân trời đối với người cầm bút xa xôi như ảo ảnh . ” Sống và chiến đấu” đến như hai bác Nguyễn trẻ, với vốn sống và vốn thời gian kinh lịch ở đời đáng nể đáng kể như thế ,với tâm huyết đổ vào nghề cầm bút cũng đáng nể đáng kể. như thế, kinh nghiệm viết văn như thế và chồng sách vở trước tác ra khá cao như thế . . .như thế . . .mà còn không hài lòng ,mà còn vẫn mơ, dù nói ra hay không ,,tác phẩm để đời ,có ích lâu dài cho người đường thời và cho mai hậu. Huống chi là người mới “sạch nước cản” ,nghề văn ,nghiệp văn còn mỏng cánh chuồn chuồn ! Không ngoại trừ có những tài năng đột xuất, có những . . . “ngôi sao ban ngày”. Ví như đầu thời kỳ đổi mới nửa cuối thập kỷ 80 thế kỷ trước ,sự xuất hiện của Nguyễn Huy Thiệp và hàng loạt truyện ngắn xuất sắc của ông ta đến mức nghe nói nhà văn Nguyễn Khải lúc bấy giờ chỉ muốn đánh đổi chồng sách cao của mình lấy “Tướng về hưu” của Thiệp . . . .Hỏi văn giới Việt mấy chục năm qua ,có được mấy người như Thiệp? Còn thì . . .

Hình như “nghiệp chữ” chỉ trả công, chỉ vinh danh thích đáng cho những ai, nói như cụ Trần Dần ” Thủ lĩnh trong bóng tối” (chữ của Phạm Thị Hoài) thồ chữ ở xứ này lên. . . .Hay nói như cụ Lê Đạt, phu chữ, nhọc nhằn ,đổ mồ hôi sôi nước mắt với chữ. Ấy là chỉ nói ,”nghiêng nói” về nghề, về cái đạo văn chương thời nào cũng vậy. Để phần nào phân biệt với đủ thứ người viết lập thân bằng đủ thứ nghề khác nhau ,kinh lịch khác nhau nhưng giống nhau ở một điểm là đơn giản hóa công việc cầm bút, dễ dãi với chữ đến mức trong thực tế xem chữ như con lừa thồ . . . khẩu hiệu luận đề tuyên truyền thời sự , thồ những bài học đạo đức xã hội ” hợp thời trang” có khi rất xa đời sống xã hội . Họ quên , ý thức hoặc vô thức , rằng chữ có đời sống riêng của nó ,cũng như hình tượng nghệ thuật muốn sống được trên trang giấy trắng mực đen phải có đời sống riêng,”nhân cách” riêng, cá tính riêng điển hình của nó. Lại nhớ một thời lý thuyết điển hình của chủ nghĩa hiện thực ” tính cách điển hình trong hoàn cảnh điển hình”. . . cùng rất nhiều thứ “tính” của văn học ghi trong giáo trình trung cấp của tác giả Nga Xô viết Ti-mô-phi-ép . . .được các thầy truyền giảng cho sinh viên Văn khoa nước ta thập kỷ sáu mươi ,bẩy mươi thế kỷ trước .

Thời cụ Nam Cao, cụ đâu được thừa hưởng. . . lý thuyết đó ! Lại càng xa lạ với “thời đại thông tin toàn cầu” như thời a-còng mà tài thế , “tài đến thế là cùng” ,cặp bài trùng Chí Phèo Thị Nở chẳng những không bị thời đại hậu hiện đại ” át vía” mà còn ,hình như sống động hơn xưa !. Hay tại bởi “hiện thực đời sống” thời nay số lượng Chí Phèo các kiểu càng ngày càng đông đúc, đi tới đâu cũng không khéo vào nhầm phải làng . . Vũ Đại ! Tiếc thay hình tượng con người mới trong văn chương mấy chục năm nay chả có nhân vật nào sống động được như . . . anh Chí, chị Nở ! Hình như lão Khúng của bác Châu “khách ở quê ra” tỉnh cũng mờ dần ,các lão “Khùng” có cơ lấn lướt xô đẩy lão Khúng vào một xó quên lãng rồi cũng nên !. . . Chưa kể đến những người lính trong “Dấu chân người lính” hay “Mảnh trăng cuối rừng” hình như chỉ còn phảng phất như . . . mơ trong tâm cảm lớp người thuộc diện ” xưa nay hiếm” trở nên trung thọ ,đại thọ , mỗi khi họ ” chống mắt ,dỏng tai” ngồi xem truyền hình nhà nước chiếu lại cảnh Trường Sơn năm xưa ” Ai chưa tới đó thì chưa hiểu mình” ( Tố Hữu).

Trước khi có lời đáp bao giờ xuất hiện tác phẩm văn học xứng tầm, chắc chắn phải có lời giải trình thuyết phục được độc giả bởi chính người cầm bút; là  làm gì, làm thế nào để có được tác phẩm “đẹp như mơ” như thế. Hiện thực đời nào cũng ” hoành tráng theo kiểu riêng của nó” cả, vấn đề chỉ còn ở chỗ tinh thần người cầm bút có thực sự trọng chữ ở mức cần thiết hay. . . cao hơn ,”trên cả mức cần thiết” cho văn chương hay không mà thôi ./ .

13 phản hồi to “Phiếm đàm Bao giờ mới xuất hiện tác phẩm văn học “xứng tầm” ?”

  1. Thắng Dư Says:

    Đọc bài viết này, tui lại nhớ đến bài viết do một ông bạn photo từ trên mạng cách đây mấy năm có cái tựa là : Tản mạn về cái sự văn nô. Đọc xong, tui bảo, kiếp văn nô thì làm đéo gì có tác phẩm lớn được ?

  2. D.N.L. Says:

    Nhà văn Nam Cao không những là một tài năng lớn mà còn là
    một “tiên tri thấu thị” vốn có ở những văn nghệ sĩ bậc thầy.
    Chỉ có thời này mới nhan nhãn các điển hình Chí Phèo-Thị Nở
    đang kêu than… “ai cho tôi làm người lương thiện ?” !

  3. Phan Ngọc Thái Says:

    Tôi tài hèn sức mọn thấy mấy tác phẩm xứng tầm:
    -Trường ca chân đất của Thanh Thảo có hình tượng bất hủ bác 5 Trì gãi háng và “tôi mơ cứt ngập nhà anh”. Thời đại nào cũng cần gãi háng cho đã ngứa và cứt để bón ruộng (cần cho ngành nông nghiệp). Nói chung thơ cứt đái của Thanh Thảo xứng tầm, xú uế ra xú uế, không thối không ăn giải!
    – Tâpj thơ đạo văn Giờ thứ 25, vừa ăn cắp thương hiệu Ru ma ni, vừa văng “đếch” liên tục vào thơ, thơ không cần cảm xúc khô khốc như máy ủi bị giật. Xưa nay người ta làm thơ đàng hoàng, rất cảm xúc, không đạo văn, nay nhà thơ dỏm Phạm Đương đổi mới, không cần những thứ truyền thống đó. Rất xứng tầm thơ tầm bậy, không tầm bậy không ăn giải!.
    – Thơ thiền Hoàng Quang Thuận, thơ dở không thể nào dở hơn, lại đạo ý tưởng từ tập hướng dẫn du lịch của Trần Trương, vẫn được giới thiệu NObel.Không xứng tầm sao HNV gửi dự quốc tế và các GSTS quốc doanh ca tụng trong hội thảo!
    – Sóng & khoảng lặng của Từ Quốc Hoài thua xa văn học sinh lớp 6 với những câu thơ dở điên dở dại dở què dở cụt. Các nhà thơ chân chính làm hơn học sinh lớp 6 là chuyện bình thường. Từ Quốc Hoài làm thua học sinh lớp 6 mới giỏi! Thơ Sóng & khoảng lặng không kém cỏi không ăn giải!
    Nhà thơ Đỗ Hoàng bình luận rất chính xác các thứ trên là “thơ vô lối”>Nhà phê bình Trần Mạnh Hảo chê đó là các tập “nước cống”.Nhà triết học Nguyễn Hoàng Đức nói đó là các chú thấp kém tiểu nông!
    Thôi thấy các tập thơ trên xứng tầm Vô văn hóa!

    • montaukmosquito Says:

      Em đề cử tập thơ “Nhật ký trong tù”. Dư lợn viên nói những kẻ đi tù đều là những tên khốn nạn hết . Cùng tư duy trên, “Nhật ký trong tù” phải được hiểu là “Nhật ký của một thằng khốn nạn”.

      Có 2 câu đắt nhất

      “Trung thành ngã bản vô tâm cứu – Khước bị hiềm nghi tố Hán gian” tiếng Việt là “Bản thân ta trung thành, tâm ta không hổ thẹn – Nhưng bị nghi ngờ xét xử là Hán gian”. Nghĩa logic là “Ta là Hán thật, trung thành với nước Trung Hoa, tại sao lại gọi ta là Hán gian”.

      • D.N.L. Says:

        Hai câu bác trích đã chứng tỏ HCM.tự nhận Hán gian,là
        tự tố cáo mình là Hồ Tập Chương của Tàu !
        Và thêm một bằng chứng nữa là trước khi chết,HCM.yêu
        cầu nghe một bản nhạc Tàu.
        Để xóa đi sự thành thật của người sắp chết (thường nói
        thật) nhưng qúa nguy hiểm này,đảng vội sai Trần Hoàn
        bịa ra chuyện là HCM.yêu cầu nghe một bản nhạc về quê hương Nghệ Tĩnh của bác,trời ạ !!!

  4. montaukmosquito Says:

    Ông Đào Dục Tú càng viết càng vô duyên, càng muốn đào để dục .

    Muốn nung nấu được tác phẩm lớn, người viết cần có một niềm tin mãnh liệt về đề tài . Thời này, ai có lương tri mà tin nổi vào tính thần thánh của cuộc xâm lăng cưỡng chế -người CS nghĩ toàn ra từ đắt- miền Nam nữa, ai còn tin nổi 2 chữ “giải phóng” nữa mà viết, ngoại trừ đám được giải thưởng Hồ Tập Chương chỉ có Đảng đọc .

    Còn gọi là tác phẩm lớn theo kiểu văn học thực và đúng nghĩa, chúng đang nằm trong tủ, trong ngăn kéo … Chỉ mong tác giả của chúng tung lên mạng cho dân chúng đọc . 2 phần của tiểu thuyết “Cô Hồn Xã Nghĩa” tớ kêu mọi người vô đọc, ai cũng thích .

  5. trọng lú Says:

    Văn chương thằng đào dục tú đọc nhức đầu thấy bà, chữ nghĩa nhảy lung tung, chấm phẩy, ngoặc kép, chấm than một đống

  6. Tin thứ Hai, 21-04-2014 | DÂN QUYỀN Says:

    […] Dục Tú: Phiếm đàm Bao giờ mới xuất hiện tác phẩm văn học “xứng tầm” ? (Bà Đầm […]

  7. ĐNB Says:

    Ngày xưa còn bé, nghe nói nhà văn tài danh tiêu biểu của của chế độ là Ng.Khải. Tôi tự nhủ, thế nào cũng phải ráng mua ít nhất 1 tác phẩm của ông để thưởng thức. Nếu không thì thiệt thòi đó ai bù cho được? Nhưng rồi công việc bận bịu chẳng có thời gian mà đọc. Chẳng biết VN đã nảy sinh thêm mấy ông nhà văn “lớn” nữa. Cho đến gần đây, tình cờ thấy tên Ng.Khải và bài tùy bút “Đi tìm cái tôi đã mất”. Tôi lao vào đọc ngấu nghiến, trong tâm trạng nhớ lại ấn tượng ngày xưa… . Bài viết thật hay và xúc động. Rất cảm ơn tác giả đã tự đúc kết cuộc đời viết văn của mình và cũng đã giúp độc giả đỡ phải mất thời giờ về những tác phẩm trước kia của ông (nói riêng) và của cả giai đoạn VH nói chung.

  8. DDXHDS Điểm Tin thứ Hai, 21-04-2014 | doithoaionline Says:

    […] Dục Tú: Phiếm đàm Bao giờ mới xuất hiện tác phẩm văn học “xứng tầm” ? (Bà Đầm […]

  9. Nguyễn hoàng Đức Says:

    Bài này của anh Đào Dục Tú có tầm khái quát cao, văn theo lối nói, giản dị dễ gần dễ hiểu, nhưng lại đột phá khẩu vào một đề tài lớn, cũng chứng tỏ anh là một người hít thở lặn lội hiện thực nền văn học này nên đã có cái nhìn vừa hiện thực vừa chính xác. Cám ơn tác giả. NHĐ

  10. BÁO DÂN QUYỀN : TIN THỨ HAI 21-4-2014 | Ngoclinhvugia's Blog Says:

    […] Dục Tú: Phiếm đàm Bao giờ mới xuất hiện tác phẩm văn học “xứng tầm” ? (Bà Đầm […]

  11. Phiếm đàm Bao giờ mới xuất hiện tác phẩm văn học “xứng tầm” ? | Vô Ngã Says:

    […] Twitter […]

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s


%d bloggers like this: