NGHỀ VĂN KHÔNG SANG TRỌNG THÌ NGHỀ NÀO HƠN?

 (Đối thoại với GS Trần Đình Sử )

Nguyễn Hoàng Đức

Thân ái chào giáo sư Trần Đình Sử, lâu rồi tôi không được gặp anh, nhưng vừa rồi được đọc GS qua bài có vấn đề “Phê bình kiểm dịch”, thấy nể phục giá sư quá. Dù bài đó, GS vẫn viết theo lối “tân cổ điển mô phạm”, nghĩa là ít xông thẳng ngay vào vấn đề mà bao giờ cũng dàn trận xây xong các hòn gạch móng, rồi mới xây tháp để theo dõi trận đánh. Bài của GS vẫn có cách xây móng đó, nhưng nó đã ào tới cả một luồng gió tươi mới mát mẻ và đem theo cả nội hàm “phê bình kiểm dịch” mạnh mẽ như một trận cuồng phong muốn cuốn đi tất cả lá úa cỏ khô cũ kỹ lỗi thời. Nói thật, từ lâu nay tôi vẫn định kiến các giáo sư nhú lên từ thời bao cấp có cái gì đó khuôn thước ngăn kéo mốc meo mô phạm. Nhưng khi đọc bài của GS, tôi thấy ông đã canh tân “vũ khí” cũ để đem vào một trận đánh mới. Lâu nay không có dịp gặp giáo sư, nên tôi muốn qua bài “Nghề văn không sang trọng” mới của GS, gặp gỡ ông qua trao đổi. Trong phần kết luận ông nói:

Văn chương rất cần sự cao quý nhưng không cần sang trọng.”

 

Nói chung tôi khá đồng tình với hàm lượng bài viết của GS, ông ví nghề văn như nghề nhặt rác để làm cho xã hội thêm trong sạch hơn. Ông khích lệ các nhà văn, nhà thơ nên từ bỏ tính háo danh để dấn thân thực sự vào con đường canh tân xã hội. Đó mới là điều cao quí. Ý tưởng này của ông rất giống ý tưởng của nhà văn, triết gia J.P Sartre, đó là: “Tôi yêu những bàn tay bẩn, vì đó là những bàn tay bắt vào dọn dẹp cuộc đời”. Bàn tay chỉnh sửa tươm tất, bôi phấn quệt mầu chỉ là tay cave ngồi bên hè đợi khách, rồi đếm tiền boa. Bàn tay của nhà văn thì không thể như vậy mà phải cao quí hơn nhiều, như một phương ngôn của Ấn Độ: “Mực của học giả còn hơn máu kẻ tử đạo”.

Tôi cho rằng: cao quí và sang trọng cũng có nghĩa đồng tâm và đồng nhất khá lớn. Chẳng hạn người Tầu có câu: Làm giầu một đời, làm sang ba kiếp. Người Do Thái cũng nghĩ vậy, đời cha ông họ luôn lo làm giầu, để đời sau cho con ăn học.

Tất nhiên, tôi hiểu lời nói của giáo sư là cách nói tu từ, để dẫn đến cái ý tứ bên trong, cái thông điệp tinh thần. Dẫu vậy tôi vẫn muốn trao đổi để rõ ràng hơn, hoặc chí ít chúng ta được chuyện trò, nhiều hơn là được phát triển nhận thức. Theo tôi:

Văn học là sang trọng và cao quí bậc nhất!

 

Bởi các lý do sau:

– Văn học là môn nghệ thuật bằng chữ viết. Mà triết gia kinh viện Aristote có nói: “Học bất cứ cái gì trên đời thì điều đầu tiên cần phải học là chữ viết. Và học chữ viết là mất nhiều công nhất”.

– Triết gia Hegel cho rằng: Thi ca là loại hình nghệ thuật cao nhất bởi vì chỉ có thi ca mới có khả năng triết lý, mà các loại hình khác không thể làm được.

Cụ thể hơn, thi ca (chữ viết) có thể đưa ra những khái niệm như “tinh thần”, “bất tử”, “vĩnh cửu”, “bất diệt”, “siêu hình học”, “Thượng Đế”, “ma quỉ”…những môn nghệ thuật khác như hội họa và âm nhạc không thể lột tả được khái niệm đó.

– Triết gia Aristote xác định: Văn chương là cao quí nhất bởi chỉ có văn chương mới có thể bàn đến công lý để minh oan cho con người. Công lý là cái đẹp nhất trong tâm hồn con người, và chỉ có văn chương mới toàn quyền bàn thẳng vào điều đó! Còn hội họa, kiến trúc, âm nhạc thì không bao giờ.

Nói thế thì mấy anh nhà thơ vụn, trường ca không cốt truyện chớ có vui mừng hụt. Thi ca bàn đến ở đây, là thi ca như Illiad hay Odyssey… chúng có nhân vật và kịch tính, vừa là thơ, vừa là kịch, vừa là tiểu thuyết.

Văn chương không thể cao quí nếu như người ta chỉ tập làm văn như nhà thơ Xuân Diệu viết:

        “Nghề xếp chữ ôi nghề con trẻ

 

          Dăm câu vui đắp đổi mấy câu sầu”

 

Văn chương sang trọng và cao quí khi nó mang tầm tư tưởng, mà tư tưởng của loài người thì không thể đi ra ngoài những công lý, bình đẳng, tự do, bác ái, lập hiến, Thượng Đế, tôn giáo, tín ngưỡng… Nhưng đây lại là thứ rất thiếu và rất yếu của văn học Việt Nam, thành ra văn chương nói chung vẫn là bài ca nhì nhằng hát xướng vần vèo. Tôi đã từng viết đại ý: muốn ăn ra nhà hàng, muốn mua thịt thì ra chợ, muốn nghe nhạc đến nhà hát, muốn chữa bệnh đến bệnh viện, muốn tìm kiếm tín ngưỡng đến nhà thờ… nhưng muốn cứu rỗi tâm hồn thì còn gì lớn hơn văn chương?!

Cứu rỗi tâm hồn, chợ không làm được, bệnh viện cũng không, nhà hát cũng không, chỉ có văn chương mới khả dĩ làm chu toàn việc đó. Vậy thì văn chương với sứ mệnh cứu rỗi tâm hồn con người lại không cao quí và sang trọng hàng đầu sao?!

Mấy lời bộc bạch cùng giáo sư. Chúc giáo sư luôn mạnh khỏe, viết nhiều hơn để anh em được đọc và trao đổi lại. Cám ơn nhiều!

NHĐ 09/08/2013

9 phản hồi to “NGHỀ VĂN KHÔNG SANG TRỌNG THÌ NGHỀ NÀO HƠN?”

  1. traumong Says:

    “Cứu rỗi tâm hồn, chợ không làm được, bệnh viện cũng không, nhà hát cũng không, chỉ có văn chương mới khả dĩ làm chu toàn được việc đó”. Viết câu này, anh Đức có biết người phương Tây gọi nhà hát là thánh đường không? Những vở kịch, nhất là bi kịch, những bản giao hưởng, những vở nhạc vũ kịch của các tác giả kinh điển có cứu rỗi tâm hồn không?

  2. trọng lú Says:

    Gs trần đình sử là ông nào vậy.. cộng sản vn ngu dốt cũng có giáo sư sao, vn tiến sĩ, thạc sĩ, bác sĩ v.v… tự phong nhiều lắm, nhiều nhất thế giới…..tự hào hay tự hèn ?

  3. Nói Thật Says:

    Thiên tử trọng anh hào,
    Văn chương giáo nhĩ tào.
    Vạn ban giai hạ phẩm,
    Duy hữu độc thư cao.

    • Phan Hồng Hà Says:

      天子重賢豪
      文章教爾曹
      萬般皆下品
      惟有讀書高.( thiên tử trọng hiền hào. văn chương giáo nhĩ tào. vạn ban giai hạ phẩm. duy hữu độc thư cao).
      Đọc sách và hiểu thấu cái đạo lý văn chương của người viết thì mới là bậc cao quý. Hướng tới cái cao quý đó là quá trình khổ học , thực học.Vậy văn chương đâu có SANG TRỌNG?

  4. Nguyễn hoàng Đức Says:

    Gửi bạn Traumong

    Bạn viết :”anh Đức có biết người phương Tây gọi nhà hát là thánh đường không? Những vở kịch, nhất là bi kịch, những bản giao hưởng, những vở nhạc vũ kịch của các tác giả kinh điển có cứu rỗi tâm hồn không?”

    Bạn nên nghĩ lại, tại nhà hát, cho dù kịch nói hay kịch câm, thì kịch bản văn học vẫn là căn bản. Cám ơn. NHĐ

  5. traumong Says:

    Thưa anh NHĐ.
    Theo tôi thì nhà hát hay nói cách khác là nghệ thuật sân khấu phải gồm ba yếu tố: Kịch bản,đạo diễn-diễn viên và khán giả; tách ba thứ đó ra không thành nhà hát. Kịch bản văn học hoặc tổng phổ của của một bản giao hưởng nếu chưa được trình diễn trên sân khấu thì chưa thể gọi nó là kịch hoặc giao hưởng với đúng nghĩa của nó.

  6. dangminhlien Says:

    Cái gì thuộc nghệ thuật mà hay có chất lượng cao cũng cứu rỗi tâm hồn. Nhà thờ, đình, chùa đẹp là nghệ thuật kiến trúc cũng không ngoại lệ
    Cho nên, các cụ ạ, cãi nhau mấy cái điều sơ đẳng làm gì, mà nên bỏ công làm cái hay, quảng bá cho cái hay, đẹp thì tốt hơn
    Văn học ta cũng như các nghệ thuật khác còn yếu lắm, nhạt nhòa lắm, chưa đạt sứ mệnh cứu rỗi tâm hồn ai đâu . 10 năm không đọc 1 tiểu thuyết nước nhà, không ảnh hưởng gì trái tim khối óc và dân trí

    Phê bình thì kém nữa, phê theo ý trên, ý tuyên vận, cho nên mới có vụ đánh em Thoan và trước đây đánh nhân văn giai phẩm…

  7. huycanh Says:

    Hoàng Đức lẩm cẩm thật rồi. Một bản nhạc hay, một bức tranh đẹp, mọt công trình kiến trúc đồ sộ, những lời dạy của Chúa đều đem lại cho ta sự trong sáng, thức tỉnh, cứu rỗi tâm hồn. Văn chương chỉ là một cách thức trong đó, vả lại sự tác động của nó không mạnh, đặc biệt những tác phẩm nhằm tải đạo, hoặc là những tuyên ngôn tư tưởng. Vì tính lí tính của thi ca, tiểu thuyết đã giết chết khả năng đó. Aristote, Hegel…đã chết từ lâu rồi ông HĐ ạ. Đừng lấy họ ra làm chuẩn mực cho tư duy chúng ta nữa

  8. Phan Hồng Hà Says:

    “ Văn chương rất cần sự cao quý nhưng không cần sang trọng.”LỜI KẾT NÀY CỦA G/S TRẦN ĐÌNH SỬ là đúng và luôn luôn đúng. Nhà văn là người nhặt rác cuộc đời nên bẩn thỉu lắm chứ! Kẻ sang trọng sẽ không bao giờ nhặt rác vì với họ đó là những cái “nghịch nhĩ” “nghịch mắt”, “chiếu lệch không ngồi”. Nhưng với nhà văn nhặt rác để làm sạch cuộc đời, mong cho cuộc đời sạch hơn và nếu không có họ thì nhân loại sẽ thế nào đây. Vì vây mà:“ Văn chương rất cần sự cao quý nhưng không cần sang trọng” bởi trong văn chương không có chỗ cho kẻ chỉ ưa sang trọng dung thân. Nhiều kẻ tưởng văn chương là sang trọng nên họ đã nhảy lộn vào và lại nhảy vội ra khi họ háo danh văn chương.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s


%d bloggers like this: