Con chim chỉ được hót trong đêm

Nhật Tuấn

“Nhà văn Nhật Tuấn và Người Buôn Gió”

Đứng trước linh cữu nhà văn Hoàng Yến trong đám tang ông,tôi chợt nhớ câu nói của nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường mấy năm trước :

“Nhà văn phải nói lên sự thật…”

Nhưng sự thật luôn luôn là “con chó bị đuổi ra khỏi nhà” (W. Shakespeare), là thứ tối kỵ trong xã hội “bày cừu”,  là hàng quốc cấm trong xứ sở “toàn trị”, là nguy hiểm chết người khi đức vua cởi truồng, trí nông công thương đều nức nở tung hô, ca ngợi y phục hoàng thượng qúa đẹp, thì lại có một anh cả gan kêu lên :” vua cởi truồng”.

Tất nhiên anh chàng đó phải “ăn đòn hội chợ” của đám “bốc thơm vua”  và phải chịu đòn trừng phạt nặng nề của chính đức vua..

Nhà văn Hoàng Yến là một trong rất ít người to gan dám kêu to lên “vua cởi truồng” đó.  Còn nhớ những năm đầu Đảng và Chính phủ về tiếp quản Hànội, các nhà văn, nhà thơ, các nhà phê bình, các giáo sư…xúm vào khen thơ Tố Hữu , xài ngôn từ như xài bạc giả. Nào là hồn thơ dân tộc, nào là nhịp đập trái tim của Đảng, nào là “hay hơn thơ Nguyễn Du”…Vậy mà  nhà văn Hoàng Yến cả gan viết bài chê thơ Tố Hữu…”b锓chất sống chưa thật sâu sắc nên ý thơ nhiều đoạn còn giả tạo và công thức…”

Vào tháng 4 năm 1955 dám viết như vậy ngay trên báo Nhân Dân thì có khác gì Hoàng Yến kêu lên :” vua cởi truồng”.

Khi hạ bút viết bài “ĐỌC THƠ “VIỆT BẮC “CỦA TỐ HỮU “ đăng 3 kỳ liền trên báo Nhân Dân quả thực nhà văn Hoàng Yến đã ký án tử cho chính ông.

Trước hết phân tích bài “Phá đường”, Hoàng Yến vạch rõ :

“ Cách đây không lâu tôi nhớ có đọc một bài của người anh em miêu tả cảnh đắp đường . Nội dung bố cục cũng giống na ná như bài “Phá đường”. Tuy cách nói có khác nhau nhưng ý tình cũng vẫn là “nhà em con bế con bồng, em cũng theo chồng đi đắp đường quan” cũng “hì hà, hì hục, lục cục lào cào “, cũng thi đua phấn khởi “ Anh tài thì em cũng tài. Đường dài ta lấp sức dai ngại gì …”

Ối chết, viết thế này khác nào tố cáo Tố Hữu ăn cắp thơ người  khác ? To gan hơn, Hoàng Yến dám chê thơ Tố Hữu không bằng thơ “nghiệp dư” của một du kích Nam bộ :

“ Một câu thơ phá đường khác của một du kích Nam Bộ nói lên tình cảm ấy một cách gọn ghẽ, trọn vẹn và tài tình hơn :

“ Con đường số bảy của tau

Nó đi theo giặc tau đào nó đây…”

Tiếp đến Hoàng Yến chê “ Nhưng bài “Lên Tây Bắc” đã làm ta hơi thất vọng. Thi sĩ còn cách xa người chiến sĩ…”

Ái chà, Tố Hữu là nhà thơ của cách mạng, là người vẫy cờ trên mặt trận văn hóa văn nghệ của Đảng mà dám chê “ còn cách xa người chiến sĩ” thì “bố mày đây” chịu sao nổi ? Đã vậy Hoàng Yến còn kết tội Tố Hữu :

“ Thi sĩ không gợi được một trong trăm nghìn phần cái thực tế gian khổ và sức chịu đựng phi thường của người chiến sĩ trên chiến trường rừng núi…”

Như vậy có nghĩa Tố Hữu chỉ ngồi salon bốc phét “chưa từng xuống tận chiến trường rừng núi để đồng cam cộng khổ với chiến sĩ…”. Như vậy từ chê “thơ” , Hoàng Yến đã mon men tới chỗ “chê con người” Tố Hữu. Mãi gần nửa thế kỷ sau Hoàng Yến mới có anh nhà thơ dám viết Tố Hữu chưa lên Điện Biên bao giờ vậy mà vẫn cứ  ông ổng làm thơ coi như ta đang trên đồi A1 vậy.

Đi xa hơn nữa, Hoàng Yến đúc kết :

Cũng vì vậy những câu  thơ miêu tả những chiến công lịch sử ở Điện Biên tuy đôi đoạn thơ có vẻ mạnh, khí thơ có vẻ hùng nhưng người đọc nhất là những đồng chí đã dự mặt trận Điện Biên , thấy chưa thỏa mãn và còn thấy là giả tạo…”

Ối chết chê thơ Tố Hữu “công thức” thì còn chịu được chứ lại chê “giả tạo” thì đồng chí Ủy viên Bộ chính trị, Trưởng ban tuyên huấn trung ương Đảng chịu làm sao nổi. Quy tội chết cho Hoàng Yến còn là nhẹ. Tuy nhiên để thêm cớ quy tội , phải đợi đến vài tháng sau khi tập thơ “ Tình người soi dặm đường” của Hoàng Yến  NXB Hội nhà văn mới là “dấu chấm hết” cho sự nghiệp văn chương hiểu theo nghĩa “chính thống” của nhà văn Hoàng Yến.

Tập thơ ra đời, lập tức đám phê bình “cung đình” xúm vào đánh đòn hội chợ về tội…đa cảm (!), thiếu “tính chiến đấu” :

“ Đường đi mặt trận

Nước đồng gợn trăng

Gió tre hoa bóng

Gợi tình chiếu chăn…”

                               ( Đường đi mặt trận)

“Chiều cuối năm chưa xuống

Sương xuống nhiều hơn mưa

Bứt lá bỏ dòng suối

Thả xuân về dưới kia…”

                               ( Bứt lá bỏ dòng suối)

Thế là đủ chứng lý để thành…án được rồi. Nhà văn Hoàng Yến phải đi cải tạo tại Văn Phong ( Phú Thọ) 3 năm liền. Sau khi mãn hạn lại bị liệt vào loại cấm bút tức là viết không được in, hoặc nếu có in thì phải ký tên khác , không được ký tên Hoàng Yến.

Vậy tức là không cấm “đẻ” – sao cấm được, viết trong bóng tối, viết đầu bờ đầu bụi, sao mà cấm -, nhưng mà cấm cho “khai sinh”, cấm con “chào đời”.

Phân biệt quái gở “đẻ” và “chào đời” chắc chỉ có ở cái xứ “đỉnh cao nhân loại”. Từ năm  1960 đến mãi 1975, giải phóng miền Nam, kẻ thù “Mỹ-ngụy” đã quá nhiều, thôi thì tha cho “kẻ thù nội bộ” , thế là từ đó Hoàng Yến mới được phép công bố tác phẩm với tên chính của mình.

Suốt 15 năm cấm bút, Hoàng Yến như con chim chỉ được hót trong bóng tối đã lặng lẽ viết, lặng lẽ cất bản thảo vào ngăn kéo hoặc có được in thì cũng với bút danh khác :  Thạch Tiên, Hoàng Lan Châu, Hoàng Đức Anh. Như “chim bị tên sợ cành cây cong”, Hoàng Yiến đành rời bỏ những đề tài đương đại, những chuyện thời thế dễ “đụng chạm”, dễ “nhạy cảm” chuyển sang viết chuyên về đề tài…”lịch sử”.

Nhà văn Huy Phương nhận xét về tiểu thuyết lịch sử “ Chân mây khép mở“:

“…Nó làm tôi thích thú trước hết là vì cái phong cách thể hiện của một kiểu tiểu thuyết lịch sử chỉ có thể là của Hoàng Yến, vừa có cái điêu luyện của một cây bút đã được thử thách qua các đòi hỏi  nghiêm ngặt của thể văn kịch bản vừa có sức truyền cảm của một cảm hứng thơ phóng khoáng mà chín chắn…”

Vậy nhưng “sự thù hằn nghiệt ngã”  trong bóng tối “ vẫn chưa tha cho Hoàng Yến. Vở kịch “ Hình và bóng” của ông chỉ mới diễn ở Hải Phòng được vài buổi đã có lệnh cấm .Nhưng đòn thù chết người ấy vẫn không đốn ngã được Hoàng Yến, ông vẫn can đảm “tọa thị thẳng thắn” trên đất nước và vẫn viết tiếp nhiều vở diễn giá trị khác trong dó nổi bật là “Thanh gươm cô đô đốc” được mời sang công diễn ở Paris.

Nhà văn Hoàng Yến đã vĩnh biệt thế gian tràn đầy ghẻ lạnh này , thật không ngờ bạn bè tới chia tay ông với những vòng hoa chật cứng một góc chùa Vĩnh Nghiêm cần hẳn một chiếc xe tải chở đi công viên Vĩnh Hằng mới hết. Điều đó phải chăng đúng như ông đã dự cảm trong bài thơ “Mây của đất” viết từ năm 1985 :

“ Hãy chôn tôi dưới hoa

Vì hoa là mây của đất

Và ông trời xanh nhìn về trần gian

Cũng bàng hoàng lác mắt

Tưởng  thi thể tôi nằm giữa đám mây ngũ sắc

Dưới trần cũng có mây trời…”

Nhà văn Hiền Phương, ái nữ của nhà văn Hoàng Yến  kể lại sau khi ông vừa mất, chị chỉ vào dò phong lan mới mua :

“ Hoa đẹp thế này sao ba không về ngắm hoa…”

Lạ thay bỗng dưng có một làn gió thổi quay cành phong lan hướng về chỗ Hiền Phương. Phải chẳng anh linh nhà văn Hoàng Yến vẫn còn hiện diện đâu đó.

Nhà văn bị cấm bút vào loại ngặt nghèo nhất Việt Nam đã rời bỏ thế gian này. Lạ thay nếu ta vào Google đánh cụm từ “ nhà văn Hoàng Yến” sẽ không ra một kết quả nào, toàn người mẫu, ca sĩ…, trong hồ sơ Nhân Văn Giai phẩm của các phê bình gia hải ngoại (đặc biệt bà Thụy Khuê  – RFI) cũng tuyệt nhiên không nhắc tới tên Hoàng Yến mà chỉ xoay quanh Trần Đân, Lê Đạt , Hoàng Cầm …chắc họ còn muốn có VISA trở về VN.

Hiện tượng “cấm bút” ở VN ngày nay vẫn còn , tuy nhiên chỉ cấm không được xuất bản tại các cơ quan  báo chí , xuất bản Nhà nước thôi , còn  các trang văn học nhan nhản trên mạng, nhà văn “cấm bút” đẻ xong vẫn có thể cho đứa con chào đời tại bất kỳ trang nào :” tiền vệ, hợp lưu, da mầu.vân vân và vân vân…”.

Interrnet ra đời là một mối đại hiểm nguy cho các “ông vua cởi truồng”. Ôi, giả sử nhà thơ Tố Hữu sống tới ngày nay để làm thơ về đề tài “ truyền thông liên mạng toàn cầu “ thì vui biết bao !

 28-2-2012

TRÊN NGÃ BA MÂY

HOÀNG YẾN

1

Tên em

        chiều nhớ

              hành h­ương .

                  tiếng dế đồng sư­ơng

Tên em

         một thiên đ­ường đã mất

         một thiên đ­ường chư­a mở ngỏ

         một thiên đ­ường x­a

                                  cha ông để lại

         di truyền anh qua kí ức bào thai

         qua vùng sáng trên trang sách nát

         qua thân xác trần truồng

                                   những giấc mơ trôi dạt

đêm đêm tấp bến Ngân hà

Tên em

         thói đời quen gọi

                    một bản tình ca

 2

Từ xa nghe tiếng em hát

ng­ời em là dòng nhạc

nụ c­ười chở đầy đôi mắt to

vạt áo em bay như­ một điệu hò

anh gặp em ngỡ ngàng .

như­ bư­ớc xuống sân ga

        một thành phố lạ

        giữa đêm mư­a .

anh nói với em

        bằng âm thanh

               ch­ưa nặn thành từ ngữ

ch­ưa thành tín hiệu

           của dối trá lọc lừa

và em

                 giữa đất đồi nắng lửa

nụ c­ười-hoa-sen toả sáng chung quanh .

đặt thiên nhiên vào ngự trị trong anh .

3.

Tình yêu

      ai chọn  đ­ược trong ng­ời tình

            phần nào yêu thư­ơng . .

                      phần nào ghét bỏ

bóng thử lửa hoàng hôn

          chứa trong ánh bình minh

Trong tim em .

            có vàng của mặt trời

                   than của đêm đen .

song giữa hai vùng đệm

                  có mặt trăng đến ở

mẹ sinh ra anh

                  một trái tim trần

                        không gì chống đỡ . .

anh n­ương vào mặt-trăng-em . .

                như cây tầm gửi

                       uống s­ương

Trên mỗi chặng hành h­ương . .

                  em là bóng-trăng-đ­ường .

làm dịu vết th­ơng của lửa .

4

Anh khát khao em ~ ~

            như­ khát khao sự thật

anh tin vào lời

              cái không đáng tin nhất

sự thật là những ngày vui

                đã héo hon

                cạn mòn .

                anh còn níu giữ

trong lúc em đã ra đi

mở mắt anh nào thấy gì

nhắm mắt anh nhìn ra tất cả

nhầm lẫn đầu tiên phải trả giá

nụ cư­ời-hoa-sen toả sáng trên môi

            giữa đất đồi nắng lửa

ngỡ nó là của riêng anh

hoá ra nó chẳng cười với ai cả

ấm áp bên ngoài

                  bên trong lạnh giá

một nụ-c­ười-t­ượng-đá.

5

Anh yêu em và em yêu ng­ười khác

          ông sao đổi ngôi

          nụ hôn đổi môi

           câu chuyện tình th­ường .

 sao ngư­ời anh cào cấu đói yêu th­ương

gặp trăm con suối cũng không đã khát

anh lang thang

      một mình

           mênh mông sóng cát

không gặp

         hay đã gặp em

                       trên hành tinh hoang mạc.

ôi! Sao anh không biết .

               đập vỡ

                     những ngày vui

để dành từng mảnh vụn .

mặt trời

khảm sáng những ngày tăm tối

chỉ thư­ơng cho thơ không biết đ­ường nói dối

mỗi độ gió thu cởi áo cây bàng

những câu thơ

              buồn quá

                         xé rào

sáng ra

          xác thơ buồn .

          rụng trắng góc trang .

đem sầu tình

         treo mình trên cành gạo .

(cây gạo nào không có ma)

cứ một mùa hoa

         đốt lên một hoả ngục

6

Ngày trời

     là hòn đá

             ném xuống trần gian ~ .

đập tan dần ảo mộng

ngẩng đầu lên

          anh quát mặt trăng .

– Hỡi con đĩ  già

                 lộng lẫy?

giăng tơ trăng lừa ta vào bẫy

nhốt ta trong ảo vọng vĩnh hằng.

anh thôi soi mặt vào tấm g­ơng trăng

bỗng thấy hiện lên một khuôn mặt khác

hoá ra mình là thằng ng­ời hèn nhát

nhờ tình yêu

                 đẽo đá kê cao

nhờ tình yêu

                 khêu một ngọn đèn

để đ­ợc thấy bóng mình

thành ông khổng lồ trên vách

song lại để .

     cái nghèo

             c­ướp đi chiếc áo cuối cùng

                                   chưaa kịp rách

nhìn nhau em thư­ờng trách ‘

anh không mặc vừa

                   tấm áo gấm công danh

không tìm tiếng tăm

                    trong họng súng chiến tranh

buộc lòng tay anh cầm súng ‘

(ôi? giá loài ngư­ời biết đánh nhau

                            bằng bông súng

                                         trên ao làng)

Cứ ngỡ mọi thứ ấy

thuộc về dĩ vãng .

biết đâu .

         em ng­ười con gái cách mạng

em vẫn mơ võng đào

              trong một xứ

                    thích làm quan .

 7

Anh sống với thơ

             thơ chẳng nuôi sống đ­ược ai

anh mải sống với t­ương lai

             những giấc mơ vĩ đại

để hiện tại trôi tuột khỏi tay

             ngày dài đói rách

             đêm dài bụng không

              có gì trong lư­ng bán sạch

bắt đầu từng cuốn sách ra đi

anh bán máu

           nếu cần cả mạng sống

nh­ưng anh không bán hi vọng

dù hi vọng đã ra nghĩa trang

Thế hệ trẻ

        không-chịu-nghèo

                        sẽ tới

        Chân trời đẩy ra xa

         nhân phẩm có thịt da

         nắng thơm mùi áo mới.

 8

Quá khứ

             giấc mơ buồn

                   năm tháng

hòn đá tảng

            của nỗi sợ vô hình

những dòng tro

             trên lá thư­ tình  .

những vũng lầy n­ước mắt .

song cha ông ta hằng mong

mọi việc đều có hậu

đem câu chuyện tình

           lọc máu xấu

gọi về những mặt trời vui .

những chiếc đèn lồng

                      đêm tân hôn

như­ thoát khỏi bùn đen

              cánh sen tinh khiết

anh thoát khỏi quyền uy

               của quá khứ đau th­ơng .

mặc quá khứ muốn làm nhà tiểu thuyết

đừng để cho quá khứ cản đ­ường

9

Chúng mình không của hồi môn

             tài sản anh chỉ một tâm hồn

một tri thức thiếu máu

               như­ hoa đu đủ đực ~

một trái tim yêu

             trong sóng đất rì rầm

                          phập phồng náo nức

chúng mình hẹn nhau

                 trên ngã ba mây

                                  kí ức .

đi trong nắng gọi mư­a .

máu mặt trời trong ngực ‘

như­ trái cây

               chín mọng

                      đam mê

trong vư­ờn quê .

               nhiệt đới .

trong chờ đợi” ‘

               và

                    không chờ đợi

anh lại gặp em

                 một cảm nhận mới

Cả ng­ười anh

                    tan

                           trong hoa lá yêu thư­ơng

trên đầu anh

                    thơ

                         cháy hàng thiên

nh­ tràng pháo tết

Tình yêu

                         tái sinh

                          trong cái chết.

 1988

Theo Blogs Nhật Tuấn

7 nhận xét:

 

  1. Mình chưa biết dến nhà văn Hoàng Yến (những đứa con đẻ của Ông ) nhưng tám tang Cố nhà văn nghe tả lại là trọng thể lắm thi chắc Cố nhà văn đã chuẩn bị cho cái chết của mình ra sao khi còn sống . Mình cũng chưa có cơ hội biết Nhật Tuấn là ai nhưng thấy bác tâm đắc cùng Hoang Yến khi luận thơ của Tố Hữu thì mình tán thành . Bởi từ hồi 1978 học lớp 9(lớp11 bây giờ) thầy Ngoan dạy văn giỏi ở trường mình đã nhận xét ngay trong giờ học ,”Thơ của Tố Hữu có nhiều doạn, nhiều câu giống như kiểu CHÀO DƠI NÓI THỢ chỉ phù hợp với bình dân học vụ ,nhưng các em chỉ được CẢM chứ không được NHẬN ” Thầy rất giỏi chuyên môn ,sống hay , trò lớp lớp đi qua nhưng có cơ hội là ghe thăm Thầy ngay . Mình lại lạc đè rồi ! Cảm ơn bác Tuấn và BĐx !

    Trả lờiXóa

  2. Nếu vậy, tôi tin chắc ngoài Hoàng Yến ra, và không chỉ có trong vụ Nhân Văn Giai phẩm còn có nhiều con chim chỉ được hót trong bóng đêm. .Nhà văn Phạm Thành trong giới nhà văn chắc biết, nếu có thể xin giới thiệu cho bà con một vài người. Xin cảm ơn

    Trả lờiXóa

  3. Thương thay bao kiếp con người
    Sinh lầm thời đại mà đời điêu linh…!

    Trả lờiXóa

  4. Kính gửi anh Phạm Thành,
    Tôi là Hiền Phương, ái nữ của nhà văn Hoàng Yến, xin cảm ơn anh đã đưa lên blog bài viết về cha tôi – nhà văn Hoàng Yến

    Trả lờiXóa

  5. Mình chưa co duyên với Hiền Phương nhưng biết Cô là ái nữ của một nhà văn mà nhiều cây viết phải cúi đầu ngưỡng mộ thì mình đoan chắc Cô mãi là HÒN ĐÁ của cha mình ! Qua Cô , qua BĐx cho tôi thắp nén nhang thơm kính viếng vong linh Cụ !

    Trả lờiXóa

  6. Xin trân trọng cảm ơn “bọ Quang”. Hân hạnh.

    Trả lờiXóa

  7. Gủi Bọ Quang!
    Bọ Quang! Chị Hiên Phương cũng là nhà văn đấy và hơn tuổi anh em mình. Chi con là chủ doang nghiệp lớn và có vôn đầu tư ở khu Công nghiệp Nghi Sơn, Thanh Hóa nữa kìa.

    Trả lờiXóa

Nhãn: ,

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s


%d bloggers like this: